STRACH KONTRA LĘK

Pewnie nieraz słyszałeś, że „pies się boi” – ale czy to na pewno strach? A może… lęk? 🤔 Choć te pojęcia często używane są zamiennie, w rzeczywistości to dwie różne emocje, które mają inne źródła, przebieg i wpływ na organizm psa. Nie można wrzucać ich do jednego worka – bo zrozumienie tej różnicy to pierwszy krok do skutecznej pomocy naszemu psiakowi.

Strach to jedna z podstawowych emocji, jaką odczuwają psy – i w zasadzie każdy zwierzak, a nawet my, ludzie. Strach to naturalna, instynktowna reakcja na realne zagrożenie. Taki psi alarm w stylu: „Uwaga! Coś tu nie gra!”. W jego trakcie organizm przełącza się w tryb „walcz albo uciekaj” Kiedy coś nieoczekiwanego, nagłego i niebezpiecznego zaskoczy psa, jego organizm uruchamia odruchy obronne. To nie tylko naturalne, ale wręcz niezbędne, aby przeżyć!

Można powiedzieć, że strach to taki „alarm wewnętrzny”. Jeśli pies zareaguje na głośny dźwięk, błyskawiczną zmianę w otoczeniu lub np. duży, nieznany przedmiot, jest to po prostu jego sposób na zabezpieczenie się przed zagrożeniem. W takich chwilach organizm psa uruchamia cały wachlarz reakcji fizjologicznych:

🔸 przyspieszone bicie serca

🔸 rozszerzone źrenice

🔸 ślinotok lub przeciwnie – suchość w pysku

🔸 trzęsienie się

🔸 nagłe oddanie moczu lub kału

🔸 napięcie mięśni

🔸 ucieczka lub… zamrożenie się w miejscu

To wszystko nie jest przesadą ani „rozpieszczoną histerią” – to reakcja biologiczna, która ma pomóc przetrwać.

To wszystko to reakcje, które pomagają psu szybko zareagować na niebezpieczeństwo i mogą uratować życie, np. ucieczka przed nadjeżdżającym samochodem.

Strach jest krótkotrwały. Zwykle pojawia się, gdy coś dzieje się tu i teraz, ale znika, gdy zagrożenie mija.

Lęk – Kiedy Strach Zamienia się w Ciągłe Przewidywanie Zagrożenia

Lęk, z kolei, to trochę inna historia. To stan przewidywania zagrożenia, który nie zawsze ma podstawy w rzeczywistości. Lęk jest bardziej „mentalny” – pies obawia się czegoś, co może się zdarzyć, a niekoniecznie jest w tym momencie realnym zagrożeniem. Może to być sytuacja, która wywołuje napięcie w organizmie psa przez dłuższy czas, nawet jeśli z zewnątrz nie widać żadnego bodźca.

Kiedy pies lęka się czegoś, niekoniecznie musi to być realne zagrożenie, a bardziej przewidywana obawa, na przykład:

• Lęk przed burzą – pies może zacząć się bać na długo przed tym, zanim burza nadejdzie.
• Lęk przed separacją – pies boi się zostać sam w domu, nawet jeśli wcześniej wszystko było w porządku.
• Lęk przed obcymi ludźmi lub innymi psami – pies zaczyna się niepokoić, że coś złego się wydarzy, chociaż nikt mu nie zagraża.

Lęk może być bardzo wyniszczający, ponieważ pies utrzymuje stan napięcia przez długi czas, nawet jeśli nie ma żadnego realnego zagrożenia. Z czasem może prowadzić do wielu problemów zdrowotnych – nie tylko psychicznych, ale i fizycznych, takich jak problemy z trawieniem, zaburzenia snu, a także osłabienie układu odpornościowego.

Objawy lęku mogą obejmować:

• Nadmierną czujność – pies jest „na baczność” przez długi czas, bez wyraźnego powodu.
• Problemy ze snem – pies nie może się zrelaksować, ciągle jest „na nogach”.
• Nerwowość – pies reaguje na każdy dźwięk, ruch czy nieznaną sytuację.
• Zmiany apetytu – pies może zacząć jeść za dużo lub za mało.
• Spadek aktywności – pies może stać się apatyczny i zamknięty w sobie.
• Liczne problemy trawienne – np. biegunki, wymioty.
• Nadwrażliwość na dźwięki – pies boi się normalnych codziennych hałasów.

W porównaniu do strachu, lęk jest trwalszy i może utrzymywać się przez dni, tygodnie, a nawet miesiące, o ile nie zostanie odpowiednio zaadresowany.

Zaburzenia Lękowe – Gdy Lęk Staje się Ciężarem

Zaburzenia lękowe to już stan przewlekły, który mocno ingeruje w życie psa i jego opiekunów. Kiedy pies żyje w ciągłym napięciu, nie tylko zmienia się jego zachowanie, ale także pogarsza się jego zdrowie. Często właściciele bagatelizują takie zachowania, myśląc, że pies „ma taki charakter” lub że „to przez rasę”. W rzeczywistości zaburzenia lękowe wymagają specjalistycznej interwencji.

Objawy zaburzeń lękowych:

• Ciągłe zaniepokojenie – pies nie potrafi się uspokoić.
• Niechęć do interakcji – pies nie chce wychodzić na spacer, nie bawi się.
• Zachowania destrukcyjne – niszczenie przedmiotów w stresie, załatwianie się w domu.
• Protesty wobec opuszczenia – skrajne reakcje na separację, np. płacz, szczekanie, zniszczenie mebli.

Wpływ Długotrwałego Lęku na Organizm Psa

Jeśli lęk u psa trwa zbyt długo, może to prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych – zarówno psychicznych, jak i fizycznych. Długotrwały lęk sprawia, że organizm psa nieustannie znajduje się w stanie „walki lub ucieczki”, co w naturalny sposób wiąże się z dużym stresem i obciążeniem dla jego układów.

1. Problemy z Układem Nerwowym

Nieustanny stan napięcia i czujności w wyniku lęku prowadzi do nadmiernej produkcji hormonów stresu, takich jak kortyzol. Choć jest to naturalna reakcja w chwilach zagrożenia, jego przewlekłe podwyższenie może prowadzić do:

• Zaburzeń równowagi hormonalnej – długotrwałe podwyższenie poziomu kortyzolu może wpływać na inne hormony, takie jak te odpowiedzialne za metabolizm i funkcje immunologiczne.
• Problemy z pamięcią i koncentracją – pies może mieć trudności w przyswajaniu nowych informacji, zapamiętywaniu poleceń, a także może stać się mniej responsywny na komendy.
• Zaburzenia snu – długotrwały lęk wpływa na jakość odpoczynku psa. Bez dobrego snu, jego układ nerwowy nie ma czasu na regenerację, co skutkuje zmniejszoną odpornością na stres.

2. Problemy z Układem Pokarmowym

Lęk u psa ma także negatywny wpływ na jego układ trawienny:

• Brak apetytu – pies żyjący w stanie lęku może jeść mniej lub zupełnie odmawiać posiłków. Zredukowana ilość pokarmu wpływa na jego kondycję fizyczną.
• Problemy z trawieniem – nadmierna produkcja hormonów stresowych może prowadzić do problemów trawiennych, takich jak biegunki, wymioty czy nawet zapalenie żołądka.
• Zaburzenia wchłaniania składników odżywczych – długotrwały stres może powodować, że organizm psa nie będzie w stanie efektywnie wchłonąć niezbędnych składników odżywczych, co prowadzi do osłabienia organizmu.

3. Problemy z Układem Krążenia

Długotrwały lęk może wpływać na zdrowie serca i naczyń krwionośnych:

• Przewlekłe podwyższenie ciśnienia krwi – ciągły stres wywołany lękiem sprawia, że ciśnienie krwi psa jest przez długi czas wyższe niż normalnie. Może to prowadzić do problematycznych stanów sercowych i zwiększonego ryzyka chorób układu krążenia.
• Osłabienie układu sercowo-naczyniowego – przewlekły stres wpływa na serce, powodując jego przeciążenie. Z czasem może to prowadzić do osłabienia mięśnia sercowego i innych problemów związanych z krążeniem.

4. Problemy z Układem Immunologicznym

Ciężki, długotrwały lęk może również osłabić układ odpornościowy psa, co sprawia, że jest bardziej podatny na infekcje i choroby. Stres związany z lękiem hamuje produkcję komórek odpornościowych, które chronią organizm przed bakteriami i wirusami. W efekcie, pies może częściej chorować, mieć problemy z gojeniem ran i szybciej męczyć się po aktywności.

5. Zmiany w Zachowaniu i Emocjach

Psychiczne skutki długotrwałego lęku mogą wpływać na to, jak pies reaguje na codzienne sytuacje:

• Agresja lub lęk przed agresją – pies może zacząć reagować agresywnie na innych ludzi lub psy, nawet jeśli wcześniej nie przejawiał takich zachowań. Lęk sprawia, że czuje się zagrożony, więc broni się w ten sposób.
• Bierność i apatia – długotrwały stres może sprawić, że pies przestaje reagować na bodźce z otoczenia, staje się bardziej zamknięty w sobie i wycofany.
• Zwiększona wrażliwość na bodźce – pies staje się nadmiernie czujny, reagując nawet na najmniejsze zmiany w otoczeniu, jak głośne dźwięki, ruchy czy zmiany w rytmach dnia.

Długotrwały lęk u psa to nie tylko problem emocjonalny, ale także fizyczny. Jeśli pies przez dłuższy czas doświadcza lęku, jego ciało jest w ciągłym stanie „walki lub ucieczki”, co może prowadzić do przewlekłych problemów zdrowotnych i zmniejszonej jakości życia. Ważne jest, aby jak najszybciej dostrzec te sygnały i zacząć działać, by złagodzić efekty lęku i pomóc psu odzyskać spokój.

Co Możemy Zrobić Jako Opiekunowie?

Jeśli zauważysz, że Twój pies zaczyna przejawiać oznaki lęku lub strachu, warto podjąć kroki, by pomóc mu poczuć się bezpiecznie.

Oto kilka wskazówek:

✔️ Obserwuj psa – Staraj się dostrzegać subtelne sygnały, które mogą wskazywać na lęk, np. nadmierna czujność czy nadmierne ślinienie się.
✔️ Twórz przewidywalność i rutynę – Pies czuje się bezpieczniej, kiedy jego otoczenie jest stabilne i przewidywalne.
✔️ Zapewnij przestrzeń do odpoczynku – W momentach niepokoju pozwól psu schować się w cichym miejscu, gdzie może się wyciszyć.
✔️ Skonsultuj się z profesjonalistą – Jeśli zauważysz, że lęk Twojego psa zaczyna go przytłaczać, warto skorzystać z pomocy behawiorysty, zoopsychologa lub weterynarza.
✔️ Bądź cierpliwy i konsekwentny – Pomoc w radzeniu sobie z lękiem wymaga czasu i cierpliwości.

Strach i lęk to dwie różne emocje, ale mają ogromny wpływ na życie Twojego psa. Strach jest normalną reakcją na zagrożenie, a lęk – przewidywaniem zagrożenia, które może doprowadzić do przewlekłego napięcia i problemów zdrowotnych.

Będąc świadomym emocji swojego psa, możesz bardziej świadomie podejść do jego potrzeb i zacząć skutecznie zarządzać jego lękami.

Pies nie zawsze będzie w stanie wytłumaczyć, co mu dolega, ale Ty możesz go zrozumieć. Jeśli zauważysz, że Twój pies często się boi, nie ignoruj tego – zrób krok w stronę zrozumienia i wsparcia.